Phát triển du lịch thiên văn bền vững qua sáng kiến Astrostays

LamDa
05:50:04 - 17/06/2021

Du lịch thiên văn đang ngày càng có tiềm năng phát triển, nhất là trong bối cảnh đại dịch góp phần hình thành sự tăng trưởng của xu hướng du lịch bền vững trong tương lai. Một ví dụ tiêu biểu cho việc phát triển du lịch thiên văn đúng cách để mang lại những tác động tích cực cho cộng đồng là mô hình Astrostays đang được triển khai tại Ladakh, Ấn Độ.

Bối cảnh địa lý và xã hội

Ladakh là một khu vực thuộc bang Jammu và Kashmir ở Bắc Ấn Độ, nằm trên dãy Himalaya hùng vĩ. Với độ cao hơn 3500m so với mực nước biển và khí hậu khô, vùng đất này có cảnh quan thiên nhiên tuyệt đẹp và đặc biệt là một bầu trời đêm quang đãng, rất lý tưởng cho việc ngắm sao và thậm chí là quan sát dải Ngân hà bằng mắt thường.

Tuy nhiên, đời sống của các cộng đồng miền núi hẻo lánh ở Ladakh còn nhiều thiếu thốn do chưa được tiếp cận với năng lượng, giáo dục và các cơ hội phát triển. Người dân miền núi chủ yếu sinh sống nhờ nông nghiệp và chăn nuôi. Điều này dẫn đến tình trạng thanh niên và nam giới trong làng di cư đến các thành phố lớn và các khu vực có nhiều cơ hội việc làm hơn, cùng với nhiều vấn đề xã hội khác như khoảng cách giới tính và nguy cơ xói mòn các giá trị văn hóa lâu đời.

Với mục tiêu cải thiện chất lượng cuộc sống của người dân ở những ngôi làng hẻo lánh tại Ladakh, năm 2018, Global Himalayan Expedition (GHE) – một doanh nghiệp xã hội tại Ấn Độ đã hợp tác với Hiệp hội Thiên văn Quốc tế (IAU) ra mắt chương trình Thiên văn học tạo ra sinh kế tại Himalaya (Astronomy for Himalayan Livelihood Creation). Xác định bầu trời đêm quang đãng chính là nguồn tài nguyên to lớn của địa phương, GHE đã chọn triển khai các chương trình du lịch thiên văn tại đây để tạo ra nguồn sinh kế bền vững cho người dân. Dự án đầu tiên của chương trình này là Astrostays, một mô hình du lịch cộng đồng cung cấp kiến thức và kỹ năng cho người dân, giúp họ cải thiện đời sống dựa trên nguồn lực và tiềm năng sẵn có tại đây.

Dự án Astrostays là gì?

Astrostay có thể được hiểu đơn giản là mô hình dịch vụ homestay kết hợp với các buổi ngắm sao ban đêm do cộng đồng địa phương tổ chức (astrotourism). Hơn cả thế, Astrostays là một sáng kiến du lịch thiên văn kết hợp với du lịch cộng đồng nhằm thúc đẩy phát triển bền vững tại những cộng đồng miền núi hẻo lánh trên dãy Himalaya, Ấn Độ. Dự án lấy cộng đồng làm trung tâm, dựa vào nguồn tài nguyên thiên văn của địa phương để quảng bá những ngôi làng này như những điểm đến du lịch thiên văn, từ đó tạo ra một nguồn doanh thu cho cộng đồng.

Thông qua dự án, người dân trong làng được đào tạo cơ bản về thiên văn học và du lịch, được hỗ trợ thiết kế homestay trong nhà của mình để tiếp đón du khách. Du khách có thể đặt phòng homestay trực tuyến, trải nghiệm văn hóa và truyền thống địa phương trong thời gian lưu trú tại cộng đồng và tham gia các buổi ngắm sao vào ban đêm do dân làng tổ chức.

Mô hình Astrostays được thiết kế nhằm củng cố và trao quyền cho cộng đồng miền núi Himalaya – những người nhận được lợi ích trực tiếp từ doanh thu đạt được, và hướng đến mục tiêu phát triển bền vững cho những cộng đồng này.

Triển khai sáng kiến

Vì đời sống của các cộng đồng miền núi tại Ladakh còn nhiều thiếu thốn nên ở bước đầu, GHE đã hỗ trợ người dân trong làng lắp đặt các hệ thống vi lưới điện năng lượng mặt trời, tận dụng ánh sáng mặt trời dồi dào tại đây để mang đến nguồn năng lượng sạch phục vụ cho đời sống người dân.

Khoảng 130 ngôi làng đã được tiếp cận với điện mặt trời, cải thiện đời sống của khoảng 60.000 người. Nhóm dự án cũng hỗ trợ lắp đặt đèn đường, đèn LED, máy quạt, các điểm sạc di động trong các hộ gia đình và đào tạo thanh niên và phụ nữ tại địa phương có thể tự vận hành và sửa chữa các thiết bị điện.

Kế hoạch giúp cộng đồng địa phương tận dụng nguồn tài nguyên thiên văn để gia tăng sinh kế chính thức được triển khai vào tháng 5/2019, nhóm dự án đã hỗ trợ lắp đặt kính viễn vọng cao cấp tại các vị trí phù hợp và kết hợp với các nhà khoa học từ Viện Vật lý Thiên văn Ấn Độ (Indian Institute of Astrophysics) tổ chức các buổi đào tạo về thiên văn học và vận hành kính thiên văn cho người dân. 30 phụ nữ từ 15 ngôi làng khác nhau đã được nhóm dự án đào tạo kiến thức cơ bản về thiên văn, du lịch, dịch vụ khách sạn để hướng dẫn họ cung cấp các dịch vụ lưu trú và tổ chức các buổi ngắm sao cho khách du lịch.

Mô hình astrostay đầu tiên được xây dựng tại làng Maan, một trong những địa điểm ngắm sao tốt nhất tại Ladakh nhờ độ cao hơn 4250m so với mực nước biển, gần hồ Pangong nổi tiếng của Ấn Độ. Khách du lịch thiên văn đến đây có thể quan sát các vệ tinh của Sao Mộc, vành đai Sao Thổ, và các hành tinh khác trong thiên hà.

Ngoài các buổi ngắm sao ban đêm, mô hình astrostay còn giúp du khách khám phá văn hóa bản địa thông qua ẩm thực địa phương, cùng những câu chuyện về truyền thống và di sản của cộng đồng miền núi Himalaya.

Các homestay tại Ladakh được quảng bá và cho phép du khách đặt phòng trên nền tảng Mountain Homestays – một sáng kiến du lịch cộng đồng nhằm mang đến những trải nghiệm độc đáo cho du khách đồng thời trao quyền cho cộng đồng vùng sâu vùng xa.

Những tác động tích cực đối với cộng đồng

Với mục tiêu thúc đẩy sự phát triển bền vững cho cộng đồng dựa trên tài nguyên cốt lõi là thiên văn, mô hình Astrostays được đánh giá đã và sẽ mang lại nhiều lợi ích cho cộng đồng miền núi qua những tác động toàn diện về kinh tế và xã hội:

  • Trao quyền cho cộng đồng địa phương: Tất cả các hoạt động và lợi ích của dự án đều lấy cộng đồng làm trung tâm và do người dân địa phương quản lý, từ đó trao quyền cho cộng đồng trong việc đa dạng hóa kinh tế địa phương và tạo ra một kênh doanh thu mới. Phần lớn người dân của cộng đồng tham gia vào dự án là phụ nữ cũng phần nào giúp thu hẹp bất bình đẳng giới tại địa phương, giúp phụ nữ tự tin hơn và có thể quản lý tài chính trong gia đình. Đồng thời, việc tạo ra việc làm cho cộng đồng cũng góp phần giảm thiểu tình trạng di cư của nam giới và thanh niên.
  • Bảo tồn di sản và văn hóa địa phương: Trụ cột quan trọng nhất của mô hình astrostay là bảo tồn di sản và văn hóa của địa phương, chính là bầu trời đêm. Bầu trời đêm đóng vai trò quan trọng đối với sự phát triển nền văn minh của cộng đồng miền núi Himalaya trong việc giúp định hướng, quan sát và dự báo mùa màng nông nghiệp, tính lịch, tổ chức các nghi lễ truyền thống và giờ đây là một tài nguyên du lịch. Ngoài ra, những tác động về mặt xã hội của mô hình này trong việc hạn chế tình trạng di cư cũng góp phần giảm xói mòn văn hóa của cộng đồng miền núi Himalaya.
  • Thúc đẩy du lịch bền vững: Là một mô hình du lịch dựa vào tài nguyên thiên nhiên, Astrostay khuyến khích cộng đồng địa phương cũng như du khách bảo tồn bầu trời đêm. Bên cạnh đó, thay vì xây dựng các nơi lưu trú đầy đủ tiện nghi, nhà ở của người dân được chuyển đổi một phần thành homestay cho du khách, cùng với việc sử dụng vi lưới điện mặt trời tạo ra nguồn năng lượng sạch phục vụ cho đời sống giúp hoạt động du lịch ở đây phát triển theo hướng bền vững.

Ảnh: IAU – OAD

Hiệu quả của dự án

Trong 4 tháng đầu triển khai, dự án Astrostays đã có những kết quả tích cực khi thu hút hơn 600 du khách và tạo ra tổng doanh thu khoảng 3200 USD cho cộng đồng. Tính đến cuối năm 2020, đã có 55 homestay được thiết kế và đón khách du lịch tại các làng miền núi Himalaya, trong đó có 5 astrostays được vận hành bởi 35 phụ nữ địa phương được đào tạo về thiên văn học và du lịch. Đến nay, đã có hơn 1300 du khách tham gia vào chương trình này của GHE, giúp gia tăng 45% thu nhập cho các hộ gia đình tại địa phương.

Mô hình Astrostays là một ví dụ tiêu biểu của phát triển du lịch bền vững nhờ sự kết hợp hài hòa giữa du lịch thiên văn và du lịch cộng đồng. Vì du lịch thiên văn được đánh giá là một trong những loại hình du lịch dựa vào tự nhiên có ít tác động nhất đối với môi trường, việc xác định bầu trời đêm là nguồn tài nguyên cốt lõi đã giúp cộng đồng miền núi Himalaya ở Ấn Độ có thể tận dụng và phát triển tài nguyên đúng cách để cải thiện sinh kế và đời sống.

Do những ảnh hưởng của đại dịch, sự tăng trưởng trong xu hướng du lịch bền vững và hướng tới những điểm đến ít nổi tiếng sẽ là điều kiện thuận lợi để những mô hình như Astrostays có thể phát triển và nhân rộng trong tương lai, mang đến những tác động tích cực cho cộng đồng.

Với những thành công nhất định của dự án Astrostays tại Ladakh, Ấn Độ, GHE đang có kế hoạch mở rộng mô hình tương tự tại các khu vực khác của dãy Himalaya và trên thế giới. Với những nỗ lực của mình, GHE đã được Liên Hợp Quốc trao tặng Giải thưởng Hành động vì Khí hậu Toàn cầu năm 2020.

Phát triển du lịch thiên văn bền vững qua sáng kiến Astrostays

THANKS FOR YOUR
REGISTRATION!

The requirement was accepted, please check your email for the document.
Close