Trong những năm gần đây, ngành du lịch toàn cầu nói chung và Việt Nam nói riêng đẩy mạnh mục tiêu phát triển bền vững hơn bao giờ hết. Đặc biệt, đại dịch trong 2 năm vừa qua đã một lần nữa khiến cho cộng đồng nhìn nhận lại về việc cần phải kinh doanh bền vững hơn trong tương lai. Cũng trong giai đoạn này, trên thế giới lại xuất hiện một thuật ngữ mới mang tên “du lịch tái tạo” và hình thái này được cho là còn vượt trội hơn cả du lịch bền vững. Vậy, điều này có tác động như thế nào đến việc phát triển bền vững của ngành du lịch Việt Nam?

Destination Review đã có dịp trò chuyện với chị Nguyễn Lan Chi, nhà sáng lập Empower Tourism Solutions – công ty tư vấn độc lập về bền vững trong du lịch có trụ sở tại Amsterdam, Hà Lan để tìm hiểu về những thay đổi trong xu hướng du lịch bền vững hiện nay và lắng nghe những chia sẻ từ chị để hiểu đúng hơn về cách thức phát triển du lịch bền vững.

Mình bắt đầu làm việc về du lịch bền vững từ những năm 2010, 2011. Trải qua 10 năm thì mình thấy sự bền vững trong phát triển du lịch ở Việt Nam đã tiến bộ rất nhiều. Với kinh nghiệm làm việc cùng các doanh nghiệp trên toàn cầu thì mình có thể nói rằng câu chuyện về bền vững ở Việt Nam hiện tại đang là khá tốt so với cả các điểm đến phát triển hơn trong khu vực như Thái Lan, Bali, Hàn Quốc, hay Nhật Bản. Các doanh nghiệp Việt Nam đang thật sự cố gắng và sự đầu tư của họ cho việc phát triển bền vững cũng rất là cao so với 10 năm trước đây. Một phần cũng là vì họ nhận ra là đây là xu hướng của cả thị trường. Trong đó, mình thấy khối các doanh nghiệp lữ hành đang đi nhanh hơn so với các doanh nghiệp lưu trú, mặc dù điều kiện của các cơ sở lưu trú thường tốt hơn. Đối với một đơn vị lữ hành, họ thường sẽ bị hạn chế nhiều vị phụ thuộc vào nhà cung cấp khác, còn cơ sở lưu trú sẽ có khả năng chủ động trong việc phát triển bền vững và có ngân sách lớn hơn.

Ở góc độ điểm đến, Việt Nam có rất nhiều tiềm năng phát triển nhưng hạn chế lớn nhất hiện tại là sự thiếu hợp tác giữa các ngành liên quan. Mọi người đang làm việc nhỏ lẻ và độc lập cho lợi ích cá nhân của mỗi doanh nghiệp. Các chính sách từ cơ quan quản lý điểm đến thì còn khá manh mún nhỏ lẻ. Đồng thời, cơ quan quản lý cũng chưa kết nối được các doanh nghiệp để có thể cùng phát triển theo một định hướng chung. Một trong những điểm đến mà mình thấy đang làm tốt tại Việt Nam là Quảng Nam khi các bên ở đây đang phối hợp khá tốt cũng như cơ quan quản lý đã có những chính sách phù hợp để phát triển bền vững đồng bộ. Tất nhiên, còn rất nhiều việc phải làm nhưng ở bước đầu tiên khi làm bất cứ một việc gì muốn thành công thì sự phối hợp chặt chẽ của các bên liên quan đã là một nền tảng vững chắc.

Theo mình, vấn đề lớn nhất mà không chỉ riêng Việt Nam gặp phải đó là các doanh nghiệp và cả cơ quan quản lý chưa hiểu thật sự đúng về du lịch bền vững cũng như cách thức áp dụng và thực hành bền vững phù hợp. Hiện có khá nhiều công ty lữ hành đang hiểu bền vững như một loại hình tour và quảng bá tour du lịch bền vững song song với các sản phẩm tour khác của công ty như tour thành phố, tour leo núi, tour bền vững. Có thể khẳng định rằng du lịch bền vững không phải là một loại hình sản phẩm. Sự hiểu sai này sẽ dẫn đến việc phát triển bền vững sai lệch ở các công ty. Ở cả các nước phát triển cũng vẫn gặp phải vấn đề lo ngại này.

Ngoài ra thì hầu hết các công ty ở Việt Nam hiện tại đang chỉ nhìn vấn đề bền vững ở góc độ môi trường như đi nhặt rác, tiết kiệm điện hay không dùng sản phẩm nhựa. Về mặt lý thuyết kiềng 3 chân trong phát triển du lịch bền vững: Kinh tế – Xã hội – Môi Trường chắc nhiều người cũng đã nghe qua. Một cách dễ hiểu, vận hành du lịch theo hướng bền vững có nghĩa là việc vận hành du lịch có tính đến các tác động cả tích cực và tiêu cực đến kinh tế, xã hội và môi trường hiện tại và trong tương lai, nhằm hài hòa giữa việc giải quyết các nhu cầu của du khách, ngành, môi trường và cộng đồng tiếp nhận, và việc bảo tồn đa dạng sinh học tại điểm đến. Mục tiêu cuối cùng là giảm thiểu các tác động tiêu cực, và gia tăng tác động tích cực trong quá trình vận hành du lịch.

Cuối cùng, có một rào cản cho nhiều điểm đến cũng như doanh nghiệp ngay từ khi bắt đầu tiếp cận tới phát triển bền vững đó là lo ngại về việc đầu tư này sẽ tốn chi phí và cần áp dụng trên quy mô lớn. Tuy nhiên, trên thực tế có rất nhiều mảng và tiêu chí để áp dụng bền vững và các công ty không nhất thiết phải áp dụng hết tất cả cùng một lúc. Mình nghĩ là định nghĩa bền vững nên được hiểu một cách gần gũi và thực tế hơn thay vì những khái niệm xa hoa và mô hình lý thuyết. 

Một vài thực hành bền vững đơn giản và thực tế có thể áp dụng được ngay mình có thể kể đến là việc quan tâm đến chế độ nhân viên, ở trong văn phòng các hoạt động được thực hiện như thế nào, có những quy định để tiết kiệm năng lượng hay sử dụng tài nguyên ra sao. Đối với các công ty lữ hành có thể chấp nhận lựa chọn nhà cung cấp có nhiều thực hành liên quan đến bền vững mà giá cao hơn 1 chút thay vì ưu tiên giá rẻ. Các khách sạn hiện nay cũng đang bắt đầu giảm thiểu năng lượng điện bằng cách rất đơn giản là tăng nhiệt độ sảnh và văn phòng lên. Các công ty hoàn toàn có thể bắt đầu từ 1-2 hạng mục nhỏ rồi đo lường và sau đấy sẽ điều chỉnh cũng như phát triển thêm các hạng mục bền vững khác. Mình tin rằng việc bắt đầu từ những thứ nhỏ nhất như vậy sẽ giúp cho các công ty vừa không cần đầu tư quá nhiều cùng 1 lúc, mà vừa có thể hiểu rõ những gì phù hợp nhất với mình để có thể phát triển bền vững lâu dài.

Một trong những giải pháp mà mình cảm thấy đang khả quan ở thời điểm hiện tại để cải thiện vấn đề về thiếu thông tin cũng như định hướng đúng là các công ty nên tham gia vào 1 tổ chức hoặc 1 bằng chứng nhận bền vững. Do hạn chế của việc để phát triển du lịch bền vững là không chỉ cần chính sách từ ngành du lịch mà sẽ còn cần chính sách từ các ngành liên quan khác. Bởi vậy, nhiều khi dù mong muốn nhưng ngành du lịch cũng vẫn khó khăn trong việc đưa ra tiêu chí hay chính sách tốt để các doanh nghiệp đi theo. Việc tận dụng tiêu chí và khả năng từ những tổ chức uy tín hoặc các bằng chứng nhận bền vững sẽ có thể giải quyết khó khăn này.

Chẳng hạn như trên thế giới hiện nay có bằng chứng nhận bền vững của Travelife, đây là một trong những bằng chứng nhận có thể nói là tốt nhất cho các công ty lữ hành trên thế giới. Những đơn vị quốc tế và có tiêu chuẩn khách quan như vậy sẽ có thể đứng ra kiểm tra hết tất cả thông tin từ doanh nghiệp và tư vấn cho các doanh nghiệp cách thức hoạt động bền vững phù hợp. Bản thân các công ty có thể tự truyền thông và triển khai những thực hành đó, nhưng khi có một bên thứ ba đứng ra để kiểm chứng và cấp bằng chứng nhận thì sẽ giúp khách hàng có được độ tin tưởng hơn và giúp khôi phục niềm tin của khách hàng. Các công ty cũng có được những bộ tiêu chí rõ ràng để xây dựng và đánh giá tổng thể bức tranh thực hành bền vững của công ty về mặt lâu dài. Đây là 1 giải pháp khả thi ở thời điểm hiện tại và có rất nhiều công ty trên thế giới đang làm như vậy.

Ở thời điểm năm 2020 khi mà Covid mới bắt đầu, mình rất sợ là năm nay mọi người sẽ không quan tâm gì đến vấn đề về bền vững nữa, nhưng ngược lại, chính dịch Covid lại là động lực thúc đẩy mọi người để phát triển bền vững hơn trong tương lai. Từ đó có thể sẵn sàng đối phó với những khủng hoảng có thể xảy ra bất cứ khi nào. Trong năm 2020, Travelife đã ghi nhận số lượng thành viên tăng cao hơn bao giờ hết. Điều này cho thấy xu hướng bền vững trong du lịch đang được ưu tiên đối với các công ty như thế nào. Nhiều tập đoàn du lịch lớn trên thế giới như TUI, Transat, Abercrombie & Kent… hiện nay đều đã bắt đầu yêu cầu tiêu chí cho các đối tác của mình phải có chứng nhận bền vững. Các công ty du thuyền lớn như Royal Caribbean hay MSCs cũng đã yêu cầu các công ty đang làm việc tại điểm đến đón tàu phải đạt tiêu chuẩn bền vững. Đây là những động lực rất tốt để thúc đẩy các công ty khác trong ngành cũng như các điểm đến phát triển du lịch bền vững.

Về mặt định nghĩa ở quốc tế thì “du lịch tái tạo” là du lịch không gây ra các tác động tiêu cực cho điểm đến và khi du khách rời đi thì sẽ làm cho điểm đến tốt hơn. Và cái mà mọi người đang tranh luận về du lịch tái tạo khác so với du lịch bền vững đó là du lịch bền vững tập trung vào việc không gây hại còn du lịch tái tạo sẽ để lại tác động tốt, giúp điểm đến tốt hơn lúc ban đầu.

Về quan điểm cá nhân của mình mà nói thì từ “du lịch tái tạo” đang dẫn mọi người theo một con đường sai hơn so với trước đây. Trước hết thì ở khái niệm du lịch bền vững mình thấy cũng đang bị nhiều người hiểu sai là khi đi du lịch thì không gây hại gì. Đó là điều không thể nào, mà bền vững là giảm thiểu tác động tiêu cực và tăng tác động tích cực lên điểm đến. Ví dụ giảm tác động tiêu cực có thể là giảm phát thải cacbon, tôn trọng văn hóa bản địa, không gây ảnh hưởng xấu lên văn hóa của các điểm đến. Mặt khác, gia tăng tác động tích cực là thay vì đi ăn nhà hàng nước ngoài thì chọn ăn ở nhà hàng địa phương, thay vì mua đồ nhập khẩu từ một nước khác thì mua đồ bản địa hay lựa chọn ở những cơ sở lưu trú mà họ dành công sức để thực hành bền vững. Do đó, bản chất của du lịch bền vững trước đây đã là hạn chế tác động tiêu cực và gia tăng những đóng góp tích cực rồi.

Cái thứ hai khi nói tới du lịch tái tạo mà mọi người đang băn khoăn khá nhiều đó là việc làm cho điểm đến tốt hơn sau khi rời đi. Chúng ta có thể thấy được thời gian trung bình khách đang đi du lịch trên toàn thế giới rơi vào khoảng từ 3-3,5 ngày trên một điểm đến. Vậy thì làm thế nào để khiến điểm đến tốt hơn trong một thời gian ngắn như vậy? Chữ tốt hơn được hiểu là đóng góp thêm cho cộng đồng về lợi ích kinh tế, giảm thiểu tác động môi trường chứ không thể làm cho cả một điểm đến tốt hơn trong thời gian ngắn.

Do đó, đối với mình thì du lịch tái tạo như là một cách lãng mạn hóa khái niệm du lịch bền vững mà thôi. Khi nghe là mình sẽ đóng góp vào du lịch tái tạo để hỗ trợ điểm đến tốt hơn thì du khách sẽ cảm thấy hứng thú nhưng trên thực tế thực hành như thế nào thì lại không rõ. Chưa có ai hướng dẫn được hoạt động và thực hành tái tạo là như thế nào. Khi một khái niệm được đưa ra mà mình không thể hiện thực hóa và triển khai cho mọi người hình dung được thì nó sẽ chỉ dừng lại ở lý thuyết và mong muốn.

Trước đây du lịch bền vững và du lịch có trách nhiệm là hai từ được dùng song song với nhau thành ra nhiều bên cũng chưa thực sự hiểu đây cùng là một khái niệm hay là hai khái niệm khác nhau. Và kể cả cho tới thời điểm hiện tại khi xuất hiện thêm khái niệm mới là du lịch tái tạo thì mình đều thấy mục đích cuối cùng vẫn chỉ là giảm thiểu cái tác động tiêu cực và giúp cho điểm đến duy trì sự bền vững.

Với mình thì có một giải pháp tối ưu đó là quản lý số lượng người có thể tới một điểm đến trong một thời gian nhất định (carry capacity). Tất nhiên là việc giảm số lượng thì mình sẽ phải nghĩ tới việc tăng chất lượng lên như việc tăng chi phí của sản phẩm. Có nhiều bên thường lo ngại về vấn đề tăng chi phí này thì sẽ không có khách nhưng thật ra thì chắc chắn sẽ vẫn có những khách đủ khả năng chi trả và thậm chí khách sẽ chất lượng hơn. Vậy thì câu hỏi đặt ra là chúng ta muốn đón ít khách mà chất lượng hơn hay là đón thật nhiều khách mà lại gây hại cho điểm đến. Với việc quản lý số lượng du khách, điểm đến thay vì phải đón 100 khách 1 lần như lúc trước, giờ đây chỉ cần đón 30 khách cũng thu được cùng 1 mức doanh thu mà lại đảm bảo được trải nghiệm cho khách cũng như bảo tồn tài nguyên.

Khi nhìn vào biện pháp này thì chắc chắn nó sẽ có những ảnh hưởng trước mắt tới thu nhập của một vài doanh nghiệp tư nhân nhưng điểm đến sẽ cần thấy được mục tiêu dài hạn. Chúng ta muốn vận hành một điểm đến có doanh thu cao cho một vài bên trong 2 năm và không tính toán tới tác động tới tài nguyên điểm đến hay muốn vận hành một điểm đến trong 20 năm và có lợi cho tất cả các bên. Câu chuyện nhìn về dài hạn thì ở Việt Nam vẫn đang còn thiếu hoặc đã nhìn ra nhưng chưa có hành động cụ thể để thực hiện.

Một điểm nữa là thị trường Việt Nam theo xu hướng khá tốt, nên thay vì định hướng chung cho nhiều doanh nghiệp phải cùng làm thì nên bắt đầu từ những tập đoàn, công ty lớn có sức ảnh hưởng để họ phát triển bền vững và có những thực hành phù hợp trước. Khi đó, các công ty vừa và nhỏ hơn chắc chắn sẽ đi theo và tạo nên một hiệu ứng lớn cho cả điểm đến. Đối với cấp độ điểm đến cũng như vậy, thay vì cả nước cùng làm một lúc sẽ rất khó thì mình nên bắt đầu từ 1-2 điểm đến đã phát triển và từ đó mở rộng lan tỏa bài học cho các điểm đến khác. 

Chúng ta không thể kỳ vọng là áp dụng được trên quy mô lớn ngay lập tức mà luôn luôn phải bắt đầu từ một nơi tiên phong, từ đó các bên khác sẽ nhanh chóng rút kinh nghiệm và làm theo. Mình rất hy vọng là nước mình có thể nhìn nhận việc phát triển bền vững theo hướng đó và thay vì sử dụng tài nguyên hiện tại cho rất nhiều điểm đến khác nhau thì hãy tập trung sử dụng cho 1 điểm đến trước đã và làm thật tốt tại đó. Lỗi thì có thể làm lại, thay vì làm sai hết ở 10 điểm thì làm tốt tại 1 điểm và rút kinh nghiệm tại đó để có kế hoạch phát triển ở các điểm tiếp theo cho phù hợp thì sẽ hiệu quả hơn.

Cuối cùng, có một việc quan trọng từ phía doanh nghiệp là giáo dục cho khách hàng của mình. Doanh nghiệp là người thực hiện dịch vụ nhưng người sử dụng dịch vụ cuối cùng chính là khách hàng và tất nhiên không phải khách hàng nào cũng có trách nhiệm và nhận thức về bền vững. Đấy là câu chuyện mà các doanh nghiệp nên nhìn vào một cách chủ động, thay vì chỉ khi khách hàng đòi hỏi thì mình mới làm thì mình nên chủ động giao tiếp và định hướng khách hàng một cách phù hợp. 

Trước đây, các công ty Việt Nam vẫn hay nhìn vào các khách hàng ở khu vực Âu Mỹ là thị trường này mới quan tâm tới bền vững, còn khách Việt hay khu vực châu Á thì họ sẽ không quan tâm nên không muốn làm gì cho các khách này cả. Đó là một quan niệm mình thấy khá đáng tiếc vì tất nhiên là người dân ở các nước đang phát triển họ sẽ có nhận thức và quan tâm chưa bằng so với các nước đã phát triển. Nhưng chính vì thế thì vai trò của các doanh nghiệp trong việc giáo dục khách hàng mới trở nên quan trọng. Đặc biệt là các doanh nghiệp đang chỉ làm thị trường khách Việt và châu Á thường ngần ngại và bỏ qua thực hành bền vững thì nên chú ý tới việc này hơn. Vì rõ ràng là trong Covid mọi người đã nhìn thấy được cả các du khách châu Á cũng đang quan tâm rất nhiều tới vấn đề bền vững, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Mình hy vọng trong thời gian tới cả các cấp quản lý và doanh nghiệp liên quan có thể cùng nhau ngồi lại và có những đóng góp để phối hợp và khai thác tối đa tiềm năng của điểm đến Việt Nam.

Cảm ơn những chia sẻ của chị rất nhiều!

#Take-A-Sip là chuyên mục mở rộng góc nhìn về những vấn đề nổi bật trong ngành du lịch.

Phát triển bền vững – bài toán khó giải không của riêng ai

THANKS FOR YOUR
REGISTRATION!

The requirement was accepted, please check your email for the document.
Close