Trước Covid-19, du lịch tàu biển tại Việt Nam được đánh giá là một thị trường đầy tiềm năng nhưng vẫn chưa được phát triển tương xứng. Đại dịch Covid-19 xảy đến từ đầu năm 2020 lại là một rào cản lớn cho ngành du lịch nói chung và du lịch tàu biển nói riêng, các cảng ở Việt Nam cũng phải ngưng đón tàu. Qua gần 2 năm, du lịch tàu biển trên thế giới đang dần nối lại, vậy Việt Nam cần chuẩn bị gì để bắt nhịp với thị trường và khai thác được tiềm năng của du lịch tàu biển?

Destination Review đã có dịp trò chuyện với ông Phan Xuân Anh, Chủ tịch Hội đồng Thành viên công ty Du Ngoạn Việt về tình hình du lịch tàu biển trên thế giới và Việt Nam trong thời gian qua và những vấn đề khi mở cửa lại du lịch tàu biển.

Những năm trước đại dịch, có thể nói chưa có ngành nào phát triển mạnh mẽ như ngành du lịch tàu biển. Ban đầu du lịch tàu biển chỉ dành cho tầng lớp giàu có, nhưng sau một thời gian các hãng tàu ngày càng phát triển, họ đóng nhiều tàu hơn với những con tàu có thể chuyên chở lên đến hàng nghìn khách, mở rộng cung cấp dịch vụ cho tầng lớp trung lưu. Các công ty tàu biển lớn bắt đầu mở thêm nhiều hãng tàu con, mở rộng hoạt động sang nhiều quốc gia khác. Không chỉ phương Tây, các nước châu Á cũng bắt đầu phát triển loại hình du lịch này. Ngành du lịch tàu biển đã phát triển bùng nổ với hàng loạt hãng tàu ra đời, đặc biệt là các hãng cao cấp.

Ngành này phát triển tốt như vậy là nhờ vào một số yếu tố. Hành khách có thể ở trên tàu biển hàng tháng liền mà không cần phải di chuyển hành lý nặng nề, không cần phải di chuyển từ sân bay này sang sân bay khác, không cần phải làm thủ tục ở mỗi điểm đến. Nói chung, những quy trình phiền hà đều giảm bớt đối với du khách đi tàu biển, đặc biệt là nhóm du khách giàu có thì lại càng đòi hỏi tính thuận tiện. Đó là ưu điểm mà tàu biển có thể mang lại. Bên cạnh đó, trong một hành trình tàu biển, hành khách có thể được đi qua 30 nước, thậm chí 100 nước tuỳ con tàu, mà khách không cần phải đổi chuyến bay hay phòng nghỉ. Thậm chí chỉ trong vòng 2 hoặc 3 ngày, khách có thể đến được một quốc gia khác. Ngoài ra, tiện ích và phương tiện giải trí trên tàu cũng hơn hẳn máy bay, có phòng chiếu phim, có hồ bơi, nhà hàng, phòng tổ chức tiệc cưới,… Con tàu như một thành phố nổi với đầy đủ tất cả tiện ích.

Ngành du lịch tàu biển đã phát triển mạnh mẽ như vậy, nhưng tiếc là khi Covid-19 xảy ra, mọi chuyện đã thay đổi. Ngày trước, mọi người rất chào đón việc đón các con tàu du lịch, nhưng trong thời kỳ Covid, việc con tàu được vào cảng hay không phải được bàn bạc kỹ lưỡng, chỉ cần có một ý kiến trái chiều là con tàu có khả năng không được cập cảng. Việc thiếu thống nhất giữa các địa phương và giữa các đơn vị trong đại dịch khiến cho mọi việc trở nên rối rắm. Nhưng vì đây là giai đoạn chưa từng có trong lịch sử, chưa ai từng trải qua và không ai đủ hiểu biết về đại dịch để xử lý nên khó mà trách ai được.

Nói về giai đoạn trước đại dịch, ngành du lịch tàu biển ở Việt Nam vẫn chưa được đánh giá đúng về tiềm năng và những lợi ích mà ngành này có thể mang lại. Khi một con tàu chở khách đến một điểm, khách không chỉ đi chơi vào ban ngày và tối lên tàu ngủ như mọi người thường nghĩ. Trong khi con tàu đang đi trên biển để đến điểm tiếp theo vào ngày hôm sau, khách có thể không lên tàu mà tham gia các chương trình pre-tour hoặc post-tour của các công ty đón khách du lịch tàu biển. Chẳng hạn, sau khi dừng tại Sài Gòn để khách tham quan, con tàu bắt đầu rời Sài Gòn và đi một đêm trên biển để đến Đà Nẵng vào hôm sau. Trong khi đó, khách có thể được đưa bay ra Đà Nẵng trước, nghỉ ngơi một đêm tại đây, sau đó đi tour Hội An, Huế cho đến khi tàu đến. Khách tham gia các tour như vậy thường chi tiêu rất nhiều cho các sự kiện sang trọng, cho nhà hàng – khách sạn và sử dụng rất nhiều dịch vụ. Các pre-tour này không chỉ kết nối các điểm đến nội địa mà còn xuyên quốc gia, đến các nước lân cận. Chi tiêu cho một đêm ngủ, vé máy bay của khách du lịch tàu biển có khi lên đến 1000 USD, vấn đề là làm sao dịch vụ phải đủ chất lượng để phục vụ.

Các con tàu đưa khách đến Việt Nam để có thể tham gia các tour này chỉ là các tàu nhỏ với khoảng 200 khách. Nhưng trên thế giới có những con tàu lớn có thể mang tới điểm đến 4000 khách, số lượng đưa đón gấp mấy lần một chuyến bay. Muốn đưa đón, phục vụ tour cho 4000 khách đó phải có hàng chục chuyến bay, hàng chục khách sạn mới đủ. Tiếc là Việt Nam chưa đủ cơ sở vật chất, máy bay và khách sạn để đáp ứng và nhận lấy món quà này.

Bên cạnh đó, thực trạng ngành du lịch tàu biển nước ta trong đại dịch cũng có nhiều điều đáng tiếc. Có những con tàu buổi sáng vẫn vào Sài Gòn như bình thường, ngày hôm sau ra đến cảng miền Trung thì khách không được xuống tàu, phải chờ đợi cả ngày dài rồi cuối cùng phải rời đi. Điều bất cập là nếu không cho khách xuống thì chỉ cần báo cho quản lý tàu để họ cho con tàu rời đi sớm, tránh việc đậu một chỗ sóng đánh khiến khách say sóng và chờ đợi gây khó cho nhau, nhưng ở nhiều nơi đơn vị này thì đồng ý, đơn vị khác không đồng ý, nên cứ phải chờ thương lượng với nhau mà không đưa ra được kết quả gì. Thậm chí nhiều nơi khách đã được cấp visa, trả lệ phí cảng rồi nhưng lại không được xuống tàu. Điều này sẽ ảnh hưởng nhiều tới hình ảnh của điểm đến vì toàn bộ hành trình của con tàu đều được ghi lại và lưu giữ, những sự kiện đó sẽ là những tình huống điển hình khiến các hãng tàu phải cân nhắc khi chọn điểm đến trong tương lai.

Hiện nay, du lịch tàu biển trên thế giới đã bắt đầu trở lại bình thường. Các điểm đến ở nước ta đều mong muốn được mở cảng đón tàu vào, nhưng chính phủ nước ta chưa đề cập đến vấn đề này, kế hoạch mở cửa vẫn đang nhắm đến khách hàng không là chính. Chúng tôi nhận về rất nhiều booking từ các hãng tàu cho các năm tới, đặc biệt là 2023, 2024, với hàng chục phòng ngủ trở lên. Nhưng tình thế lúc này rất khó vì chuyến bay thì chưa có, khách sạn chưa mở cửa trở lại. Các doanh nghiệp đón khách du lịch tàu biển thật sự chưa biết phải làm sao. Chúng tôi đã phải huỷ lịch tháng 1 cho đến tháng 3 năm sau vì nhiều nước, có cả Việt Nam chưa có chính sách đón tàu du lịch trở lại.

Trong khi đó, các hãng tàu đều đã lên lịch trình và mở bán tour từ trước 3 năm, lịch trình năm 2024 bây giờ đã được lên sẵn rồi. Không thể báo với họ thời điểm mở cửa trước vài tháng để đưa điểm đến vào lịch trình được. Cho nên quốc gia nào càng đắn đo, chần chừ trong việc mở cửa thì càng đi chậm và là điều đáng tiếc cho các điểm đến và quốc gia đó.

Việc tiêm chủng đầy đủ đã dần dần giúp các con tàu bắt đầu khởi hành trở lại, ở châu Âu thì đi trong khối Schengen, ở châu Mỹ thì đi qua Caribbean, nhưng trong bối cảnh mới thì cũng có thêm nhiều quy định mới.

Yêu cầu dành cho hành khách là phải tiêm đầy đủ hai mũi vắc-xin và phải là loại vắc-xin được công nhận. Ngoài ra, khách cũng cần phải xét nghiệm nhanh trước khi lên tàu. Thuỷ thủ trên tàu cũng phải được tiêm chủng đầy đủ, và xét nghiệm thường xuyên.

Cấu trúc con tàu cũng thay đổi nhiều. Chẳng hạn, trước kia, mỗi con tàu sẽ có một dàn máy điều hoà trung tâm sử dụng cho tất cả các phòng và không gian trên tàu. Ngày nay thì mỗi bộ phận, mỗi phòng có một máy điều hoà riêng biệt để tránh nguy cơ lây nhiễm. Nhà hàng giờ đây cũng mở cửa để thông gió và sắp xếp chỗ ngồi theo gia đình. Khái niệm buffet cũng thay đổi, khách không tự lấy thức ăn nữa mà sẽ chọn và nhân viên phục vụ mỗi quầy sẽ lấy thức ăn cho khách, tránh nhiều người cùng tiếp xúc vào một vật dụng.

Các hoạt động trên tàu cũng hạn chế tối đa việc tiếp xúc. Chẳng hạn, thay vì phải xếp hàng gặp lễ tân như trước kia, khách đi tàu giờ đây được cung cấp một mã riêng để làm thủ tục check-in, check-out bằng điện thoại từ nhà hoặc tại phòng nghỉ trên tàu. Khách có thể gọi thức ăn về phòng bằng thiết bị được phát và luôn có người hỗ trợ khi cần thiết.

Trước kia, khách du lịch tàu biển muốn huỷ một chuyến đi thì phải huỷ trước 6 tháng để không bị phạt. Giờ đây, các chính sách đã được gia giảm, cho phép khách được huỷ chuyến 6 ngày trước khi khởi hành, thậm chí có những con tàu cho huỷ trước một ngày. Đó là một điều cải thiện vì chính sách càng dễ thì du khách càng có nhiều cơ hội tiếp cận du lịch tàu biển hơn.

Nhờ những công nghệ mới và do áp lực từ đại dịch mà các con tàu phải cải tiến rất nhiều tiện ích, giảm tối đa khả năng lây nhiễm nhưng vẫn thuận tiện cho hành khách. Những đổi mới đó cho thấy ngành du lịch tàu biển có tiềm năng ngày càng tăng trưởng. Một minh chứng là các lịch trình vừa mở ra đã bán hết. Tuy nhiên, các hãng tàu cũng có một số khó khăn sau đại dịch về nguồn cung, chẳng hạn như phải bỏ đi nhiều tàu cũ. Cũ ở đây là cũ so với tiêu chuẩn mới sau Covid-19, chi phí sửa chữa rất cao nên thà đóng mới sẽ đỡ tốn kém hơn. Do đó, nhiều công ty phải bỏ gần nửa đội tàu của mình.

Ngành du lịch tàu biển Việt Nam cần bắt kịp với thế giới, cần đi nhanh và đi trước để nắm bắt cơ hội. Quan trọng nhất vẫn là chính sách mở cửa của nước ta đối với du lịch tàu biển, làm cơ sở cho các điểm đến và các công ty du lịch chuẩn bị và kết nối với các hãng tàu để nối lại hoạt động. Thật tình mà nói, du lịch tàu biển hiện nay cực kỳ an toàn vì trên tàu, du khách ở phòng riêng, thậm chí lối đi cũng được phân chia chứ không chỉ có một lối đi chung. Sự an toàn đó chắc chắn sẽ giúp ngành này phát triển nhanh chóng. Chỉ cần các hãng tàu đồng ý cập cảng thì lịch trình còn có trước cả máy bay. Cho nên, mở cửa du lịch tàu biển chính là mở cánh cửa du lịch mạnh mẽ nhất.

Quy trình đón khách du lịch tàu biển của nước ta cũng khá thông thoáng, nên tôi cho rằng, nếu Việt Nam mở cửa lúc này thì cứ giữ nguyên những gì chúng ta làm trước Covid-19, chỉ cần thêm các biện pháp an toàn là đủ, tránh thêm những thủ tục phức tạp gây khó cho khách. Bên cạnh đó cũng có một số vấn đề nhỏ, chẳng hạn như khách nước ngoài giờ đã chuyển hướng và nghĩ rằng Covid-19 chỉ là một dạng cảm cúm thông thường, họ cũng đã tiêm chủng và xét nghiệm đầy đủ, họ chỉ đi với gia đình của mình nên nhiều khách không muốn mang khẩu trang. Đó là cái khó cho cả khách và điểm đến. Người ra quy định cần hiểu những vấn đề này để có biện pháp phù hợp. Một vấn đề nữa là sự thiếu thống nhất về quy định tại các điểm đến, chẳng hạn, nơi thì chấp nhận kết quả xét nghiệm nhanh nhưng nơi khác thì yêu cầu xét nghiệm PCR. Những quy định chung đó cần thống nhất từ trung ương đến địa phương để dễ dàng cho các doanh nghiệp tuân thủ và yêu cầu cho du khách.

Có thể nói, mở cửa du lịch tàu biển là một cơ hội lớn nhưng cũng đầy thách thức. Chấp nhận cơ hội thì cũng chấp nhận rủi ro. Quan trọng là phải đủ trình độ và năng lực để nắm lấy cơ hội và giảm thiểu tối đa rủi ro để bắt kịp với thế giới.

Cảm ơn ông rất nhiều về buổi phỏng vấn hôm nay!

#Take-A-Sip là chuyên mục mở rộng góc nhìn về những vấn đề nổi bật trong ngành du lịch.

“Mở cửa du lịch tàu biển chính là mở cánh cửa du lịch mạnh mẽ nhất”

THANKS FOR YOUR
REGISTRATION!

The requirement was accepted, please check your email for the document.
Close